|
"زير ثوست شهر " فيلمي رؤذ رةشي و خؤراطري
نوسيني : جةمشيدي طولمةكاني
وةرطيَراني : شورش تريك
"ضاو خشاندنيكي شي كاري بةسةر فيلميكي رةخشاني بني ئيعتماد "
لة نوامبري 2000 ، لة ثاريس بة هةلكةوت فيلمي سينةمايي " زير ثوست شهر
" م بيني . ئةو فيلمة لةم كاتة دا ، ئيستاش هةر بة سةر ثةردةي سينةما
كاني تاران و شارة طةورة كانةوة بوو و نةمايةش دةدرا . رؤانطةي من
سةبارةت بةو فيلمة ، تةنيا لة بواري فةني و سينةمايي ية كةيةوة ني ية ،
بةلكو زؤرتر دةم هةويت وةكوئيراني يةك _ كة19 سالة لة دةرةوةي ولات
ذيان بة سةردةبات و لةم ماوةيةدا هةرطيز بؤ ئيران نةطةراوةتةوة بي نيمة
ذير باس و لي كؤلينةوة .
جا ئةطةر واية ، لةم نوسراوةيةدا ثيم خؤشة ، ئةو شتةي كة لة خال بةخالي
"زير ثوست شهر" دا هةستم ثي كردووة . بؤ ئيوةي باس بكةم . ئةوةش بة
باشي دةزانم ، كة روانطةي من بةم بةرهةمة سينةمايي ية ، جياوازي زؤري
لةطةل رةخنةطراني فيلمي دانيشتوي ئيران هةية . ئةوان هةر والة ئيران
رؤذطار بة سةر دةبةن و منيش كة لة ولاتيكي ديكة ئةذيم بؤ ضونيكي
جياوازم لة ئيران هةية . هيوادارم دؤستان رةخنة طراني فيلمي دانيشتوي
ئيران ،ئةو رةخنةيةي من زؤر نةدةنة بةر رةخنةوة .
* * *
سينةماي ئةمرؤي ئيران ، دياردةيةكي سةيرو سةمةرةية .سينةما لة ئيران بة
تةنيا سينةما ني ية ، سينةماي ئةم شوينة لةطةل باقي ولاتاني تر ،
جياوازي زؤري هةية. سينةما لةئيران ، هةم قةدةغةية هةم قةدةغة ني ية .
سينةما لة لايةكةوة لة جوملةي ئامرازكاني تةبليغي ناوةندةكاني كؤماري
ئيسلامي ية ، وةبةلام لة لايةكي ديكةوة ذومارةيةكي كةم سينةما
طةرتيدةكؤشن كةفيلمي بي بايةخ ساز نةكةن ، فيلمة رةسمي ودةولةتيةكان
هةروا لةخؤبردويي طيان لة سةر دةستة كاني شةري ئيران وعيراق نةمايش
دةدةن ، كةساز كردنيان كاريكي واي نييةو بةرهةم هينةرانيشيان هيض كات
ثةرؤشي داماني فيلمة كةنين . بطةريَنةوة سةر فيلمي " زير ثوست شهر"
كةمن نيوي سينةماي رؤذ رةشي و خؤراطري لي دةنيم . فيلمة كة لة نوسين و
دةر هيناني خاتو رةخشاني بني ئيعتمادة كة ئةركي ماليةكةشي هةر لة
ئةستؤي خؤي بووة . هاوكات لةطةل ثيشانداني ئةم فيلمةلةسةر شاشة كاني
سينةما ، كتيبيكي 400 لاثةرةيي لةذير ناوي " شيكاري بةرهميكي
سينةمايي" لةلايةن شةهلا لاهيجي "ناوةندي بلاو كردنةوةي رؤشةنطةران و
موتالعاتي ذنان " هاتة نيو بازارةو . هةروةها طؤظاري "فيلم"
كةسةرودةمانيك تةنيا طؤظاريكي سينةمايي لةئيران بووة و ئةمرؤكة لة نيو
روناك بيران دا جيطا و شوينيكي تايبةتي هةية ، " ثةروةندةي يةك فيلمي "
ي ذمارةي مانطي خةزةلوةري سالي 79 ي خؤي بؤ فيلمي "زير ثوست شهر"
تةرخان كردووة. لةم دو كؤمةلة دا، كة بريتين لة فيلم نامة و ، وت ويذ
لةطةل رةخشاني بني ئيعتماد و ستافي دراماي فيلمةكة ، زؤرتربؤمان دةر
دةكةوي كة سينةماي خؤ بةبةر ثرس زاني ئيران تا ض رادةيةك و ئاستيك لة
ذير زةخت و طوشار داية . هةلبةت لة بارودؤخي ئيران دا ، كةنة ئازادي
سياسي و نة ئازادي رادةر برين بةدي دةكري ،سينةما دةبيتةئامرازيك
تاكوذومارةيةك كةس هةول بدةن بة فيل و تةلةكةي تايبةت و شيؤازيكي
نةمادين سوكة ئاماذةيةكي نارةزايشيان بة هةل ومةرجي كؤمةلايةتي هةبيت .
كؤماري ئيسلامي قيزةونترين رذيمي تايبةت لة سةردةمي خؤيةتي . كؤي فيلمي
"زير ثوست شهر" دةر خةري ئةوةية كة ض بة سةر خةلكي ئةم كؤمةلطايةدا
ديت، بة ض شيوةيةك ئةم دةستةلات داريةتيية خةلكي داثلوساندووة ، حةد
وسنوري كوشت وبر و سةركوت تا كوي بووة ، كةماناي خؤراطري و نارةزايةتي
لةلاي روناك بيران دا ئاوا بي شةرمانة بة طالتة جارطرؤتووة. لة دريذةي
نوسراوةكةدا ئاماذة بة ضةند نمونة لةم خؤ راطريانة دةكةم ، خؤراطري و
راوةستانيكي زؤر سةبارةت بة سةرةتايي ترين مةسةلة كاني ذياني رؤذانةي
مرؤظ .
كورتةي فيَلم :
تووبا كريَكاريكي كارخانةيةكي طةورةي رستنة . مَيردةكةي واتة مةحمود ،
نةقوسانةو طردةنشين . عةباس كورة طةورةي بنةمالة ، كارة كاني ئاغاي
ناسرخان ، خاوةني ناوةنديَكي بةرهةم هيَناني جل وبةرط رادةثةرينَي
.عةباس خولياي رويشتن بؤ ذاثؤنو دةواةمةند بوني لة سةر داية. لة عةباس
ضكؤلةتر ، حةميدةية كةذياني هاوبةشي ثيك هيناوةو كضيكي بضكؤلانةي هةية
و بةردةوام ميردةكةي كوتةك كاري دةكا . عةلي ، مناليكي ديكةي ئةم
بنةمالةية ية كة خويندكاري زانكؤيةو خةريكي هةلسوراني سياسي ية .
ثاشةبةرةي ئةم بنةمالةية مةحبوبةية. ناو براو نيزيكةي شانزدة سال
تةمةنيةتي ، رووناك بيرةو بةضاويكي كراوةو ثيشكةوتووخوازانة لةطةل
مةسايةلي دةوروبةري هةلس وكةوت دةكات . لةراستي دا ضيرؤكي ئةم فيلمة ،
لةضةشني ضيرؤكةباوةكاني سينةمايية . لةماوةي ئةو فيلمة 95 خولةكةدا
كةسانيك دةر دةكةون ، بؤئةوةي كة بينةر لةطةل بارودؤخي نالةباري ذياني
خةلك ئاشنا بكات .
بةلام ئيزن بدةن بةرلة هةر شتيك ، نوسةر ودةرهينةري فيلمةكةبةثيي ئةو
شتةيكة لةكتيبي "شيكاري بةرهةميكي سينةمايي "داهاتووة بناسين .
رةخشاني بني ئيعتماد لةسالي 1337 لةتاران لةدايك بووة .دةرضوي سالي
1358 ي رشتةي سينةمايي لةكؤليذي هونةرة دراماتيكةكانة .
لةسالي 52 تا 58 لةتلةويزيؤني ئيران وةكو دةستياري سةحنةكاري كردووة.
لةسالي 58 وة هةتا 65 ضةند فيلمي موستةنةدي لةبوارةكؤمةلايةتيةكان
سازكردووة .هةرلةم دةورةيةش دا بةريؤةبةروياريدةدةري بةرنامةو
ياريدةدةري دةرهينةري ضةند فيلم بووة . لةمةبةدوا ،وةكو يةكيك لة
باشترين دةرهينةراني ذني ئيران ،ضةند فيلميكي وةك (خارج از محدودة )،
"زرد قناري "، "نرطس " ، " روسري ئابي " و بانوي ارديبهشت ،ي ساز
كردووة ، ئةم فيلمانة هةموويان بواري كؤمةلايةتي يان هةية و لةوي دا ذن
دةورونةقشيكي سةرةكي دةنويني . بةثيَي وتةكاني رةخشاني بني ئيعتماد لة
ليدوانةكةي دا : فيلم نامةكة بؤيةكةم جارلة سالي 1364 دا نوسراوة ، سيَ
جارو بةسيَ ثيداضونةوةي جؤراوجؤرلةلايةن وةزارةتي ئيرشادةوة رةد
كراوةتةوة . دووجار بةهةمان بيانوي رابردوو كةبةمؤر لةسةر فيلمةكةيان
دةدا كة "بايةخي كلتؤريو هونةري ني ية " ، جاريكيش لةسالي 1375 دا
كةدووبارة نوسيمةوة ، كةبةهؤي "تال و رةش بوني " رةدكرايةوة .
شةهلا لاهيجي لةثشت بةرطي كتيبةكةي سةبارةت بةم فيلمة دةنوسيت . فيلم
ساز دةي هةويست ض بلَي ، كة ئاوا هةل دةدات . "زيرثوست شهر" بةسةرهاتي
ثرلةمةينةتي ئازارضيشتواني هةميشة خؤراطري ئةم زيَدة هةميشة تينوةية .
تينوي باران وسةرنج وسؤزي دةستةلات داراني زلَ هيزة كة هةزاران قةول و
بةلينيان داوة بةلام يةك دانةشيان وةدي نةهاتووة . ئةم جارةيان بني
ئيعتماد دةست دةبات بو كاريكي ثر مةترسي ، كة ئةويش خةرج كردني ثوليكي
زورة بو ساز كردني ئةو فيلمة ’. كاريك كة تةنانةت سوكة تةزمينيكش بو
دةرهينانةوةي ثولة خةرج كراوة و دانةوةي ئةو واحد بانكي يةي كة بو ساز
كردني خةرج كراوة لة ئارادا نية . بةلام ئةو بي باك لةو مةترسي ية لة
سةر كارةكةي بةردةوام دةبيت ، ضونكة دةيهةوي قسةكاني لة دنيايةك دا
بكات كة هةموو شتيك تييدا قةدةغة كراوة .
هةلبةت " لاني كةم " لة روانطةي منةوة كة لة دةرةوةي ئيران دةذيم .
بةلام بو ئةم ، وتتي ئةم " لاني كةمة" ش باسي سةرة . فيلمةكة بة
نيشانداني ديمةنيك لة راثورتيكي تلةويزيوني ، بةر لة هةلبذاردنةكاني
ششمين خولي مةجليسي شوراي ئيسلامي دةست ثي دةكات .
هةوالنير : دةبورن خوشكي ، ضاوةروانيتان لةو نوينةرةي كة دةنطي ثي
دةدةن ضي ية ؟
ذنةكة : ضاوةرواني ئيمة لة نوينةرةكان ئةوية كة خوابناسن ، ئيمانيان
هةبيت ، بزانن مال و بيمة ضي ية ، خانة نشيني .....
هةوالنير : زور سوثاس ، خوشكي
وينة طرتن دةبري ، شاشة تاريك دةبي طويمان لة دةنطي ذنيك دةبي كة دةلي
بيست سالة كار دةكةين .
هةواي ثيس _
هةموومان ئاسم مان هةية ، ئارتروزمان هةية ،
نةخوشي سل مان طرتووة .
نيوي فيلمةكة ديتة سةر شاشة . دواتر لة نيو ثاسي شيركةتي واحد لة
بةرانبةر زانكوي تاران كة هةموومان بيرةوةري سالةكاني 56 تا 60 مان
لةوي هةية ، دةنطي سوخةنراني خالقي دةبيسريت . ئةمةش وةبير هينةرةوةي
وتةكاني نويذي هةيني لة زانكوي تارانة ، خالقي دةلي : سةرةراي دريذةي
طةشةي ئابوري و سةنعةتي و زانستي ، تي دةكوشين بةثال ثشتي لة ياساي
بنةرةتي كة ئاكامي خوين رشتني طةلي مةزني ئيرانة و ثةسةندكردني ئال و
طوري جوراوجور لة ضوار ضيوةي ياساي بنةرةتي و سةقامطير بوني خةلك
سالاري و هةنطاومان بةرةو كومةلطاي مةدةني ، روذ بة روذ بنةماكاني
عيزةت و خوراطيري بةهيزتر بكةين . بة هوي ثيويستي ئال و طورطةليك كة
سةرضاوةو ثيويستي شوريكي مةزن بوو ، ئيمة طيروطرفت و مةسايلي تايبةت بة
خومانمان هةبوو . و 8 سالي خاياند . ئاكامي ئةو دةيةية لة ثلةي يةكةم
دا ، دوزينةوةي خومان و بة تايبةت نةسلي جةوان بوو .
بني ئيعتماد لة سةرةتا دا بةوقسةرةسمي يانةي سةرؤك كؤماري ئيسلامي
ثرياسكةي دلي والا دةكاتةوة .مرؤظةكان يةك بةدواي يةك دينيتة سةرسةحنة.
هةتا ئةو شتانةي بينيويةتي بيطيريتةوة . ئةوشتةي كةلةسالي 64 وة كاتيك
كة بؤيةكةم جار ئةو فيلمنامةيةي نوسي ، تا بةئةمرؤ، ئالو طؤريكي وةها
بةر ضاوي تيدا ثيك نةهاتووة . "زيرثوست شهر"قارةماني ني ية .
*******
تةواوةتي ثرسؤناذةكان،نيشان دةري خةلكانيكي مةينةت باري ئةم نيزامةن
.كؤي فيلمةكة هاوارورؤذ رةشي ية،قورسي ئةذماري هاواركردنةكان ئةوةندة
زؤرةكة ذمارةيةك لة ئةكتةرةكاني ئةم فيلمةبةو جؤرةي كة دةبي لة مةسيري
ضيرؤكة كةدا جي ناكةون . وةئةمةش نيشان دةري لاوازي فيلمةكة ني ية .
ليرةدا سينةماو سينةماطةر ،ئامرازيكن بؤطةياندني هاوارة كان لةراستي دا
ضونةناو قسةو باسي تايبةتي رةخنةطراني هونةري فيلم ،سةبارةت بةو فيلمة
كةم لوتفيةكي تةواوة . لةدؤزةخ دا هاوارو دةنط هةلينان كاري هةركةسيك
ني ية. ئةويش بة ئامرازيكي وةك سينةما، كة ئةمرؤ لةجوملةي ئامرازة
دةطمة كاني ناوةوةي ئيرانة . كاتيك كةسيك هاوار دةكات ئاسائية كةهةنديك
جار لةمةنتيق دوور كةوي تةوة . من ئةو ئيجازةية بة خؤم نادةم ،كة
لةبوارةكاني هةل و مةرجي كةسايةتيةكان وثيك هاتةي دراماتيكي فيلمةكة
ضكؤلةترين رةخنة لةبني ئيعتماد بطرم .
ناو براو ئيراني ئةمرؤيي لةقالبي مرؤظ طةليكي نةمادين بةمن ناساندووة ،
كةواية دةستي خؤش بيت . بةلام ئةطةر ئةويش لةبارو دؤخي من دا كةلة
ولاتيكي ديكةو بة بارودؤخيكي ديكة دا دةتوانم سةر بةستانة بيرو بؤ
ضونةكانم دةر ببرم _ فيلمةكةي بة سةربةستيةكي تةواوة وة سازدةكرد .
لةطةلي دادةنيشتم وقسةوباس ودمة تةقةيةكي هةمةلايةنةم لةطةل دةكرد .
بةهيواي طةيشتني ئةو رؤذة.
*******
بنةمالةي تووبا لةماليكي تةنط وضكؤلة و هةذارانة دا ذيان بةسةر دةبةن .
لةوجؤرة مالة قةديمي ية هةذارنشينانةي كةلة هةموو جيطايةكي ئيران هةن .
دوهؤدةي ضكؤلةي بةسةر يةكةوة و هةيوانيك . يةخضاليكي طةورةي قةديمي لة
هةيوانةكةيةو بةتةنيشتيةوةئاشثةزخانةيةكي بضوك ، كةكاميرا بة طةورةترين
عةدةسيش ناتواني فيلمي لي هةلطري . لةنيوة راست حةسارةضكؤلةكة دا
حةوزيك هةية . لةدوو طؤشةي حةسارةكة ئاودةست و حةماميك دةكةونة بةر ضاو
. تلةويزيؤني مال بةردةوام هةل كراوة و راثؤرتي رةسمي دةولةتي لي بلاو
دةبيتةوة .
بني ئيعتماد، لةسةرةتا دا دةضيتة سؤراغي عةباس كورةطةورةي مالَي ،
عةباس ثيش خزمةتي ناسر خان ، خاوةني شيركةتيكي بةرهةم هيناني جلو بةرطة
.
كةل و بةر ئال طؤر دةكات . شؤفيري ماشيني تايبةتي ناسرخانة . كورةكةي
ناسرخانيش فيَزي بة سةردا لي دةدات ، بةلام لةو نيوةدا ئةؤيش رقي دلَي
خؤي هةلدةريذي . بةبي ئاطاداري ناسرخان بة ماشينةرازاوةكةي ناسر خان ،
بنة مالةكةي دةباتة ثيتزا فرؤشي يةك لة باكوري شار . خواردني شام لة
ثيتزا فروَشي نيشان دةري جياوازي لة نيوان دو كوَمةَلطاية .
ثيتزايةك كة لة سةر ميزةكة دةمينيتةوة توبا بةياني لة طةل خوي دةيبا
بوَ كارخانة و لة شويني كوَبونةوةيان لة نيو ذناني كريَكاري هاوكاري
بةشي دةكات .
ئيستا لة طةل ناسرخان بةرةو شيركةتة ثةيمان كاريةكةي دةضين . شوينيك لة
باكوري تاران ، ذمارةيةكي زوَر بيناي بةرزي ضةندين قاتي لة تةنيشت بينا
ضةندين قاتية كاني تر ساز دةكةن . بة رةوالةت بورج سازي لة تارانيش
واوي دةضيَت لة دياردةكاني دة سالي رابوردو بيَت . ثةيمان كاراني ضاو
ضنوك ئةو بينا بةرزانة ساز دةكةن و كري نشينةكانيش لةم جورة بينايانة
ثيشوازي دةكةن ، بةلام ئةوانةي كة تةمةنيكيان تيثةر كردووة بة ئاماذة
كردن بة ضاوضنوكيةكاني خاوةناني ئةو بينايانة نطايةكي نوستالوذيك يان
هةية بة مالة قةديميةكاني شميرانات بةو ديمةنة دل رفينان و هةوا خاوينة
يانةوة.
عةباس دةي هةويَت بة هةر شيوةيةك بووة بضيَ بوَ ذاثوَن بوَ ئةوةي
دةولةمةند بيَ و بة دةستي ثر بطةريتةوة تا كو وَلامي ئةري بوَ ثيكةوة
ناني ذياني هاوبةش لةو كضة وةر طريَت كة خوشي دةوي و هةروةها جةهانيكي
خوَشيشي بو بنةمالةكةي دابين بكات . هوَي ساق بونةوةي عةباس بوَ رويشتن
لة فيلمةكة وا جوان جي نةكةوتووة ، كة هةلبةت طرينط نيية . طرينط خستنة
بةر ضاوي دياردةيةكي ديكة لة نيو نةسلي لاوي ئةمروَ لة ضةشنةكةي خالقي
، لة قسةكاني سةرةتاي فيلمةكةدا باسي لي دةكات . لة سةردةمي حكومةتي
شادا ، ئةوانةي كة خولياي دةولةمةند بونيان لة ميشك دابوو ، دةضوية
كوةيت و ئةوةش بو خوي لة ئيران دا ببو بة مةتةليك . ئةمروكة كوةيت
جيطاي خوَي داوة بة ذاثوَن . لة دريذةي فيلمةكةدا دةبينين كة بةني
ئيعتيماد ريطايةكي بوَ عةباس دياري كردووة تاكو عةباسةكان لة جيهانيك
دا نيشان بدات . لة ئاكام دا عةباس بةرةو ذاثوَن ناضيَت .
ئةمجارةيان نوَرةي عةلي يةكة ضكولاة ترة و خوندكاري زانكوية . نابراو
لة رةوتة سياسيةكان دا خةريكي هةلسورانة و باوةرير واية كة مروظ نابي
بيدةنط بيَ . لة تيك هةل ضونيكي سياسي دا لة بةردةركي زانكوَي تاران ،
عةلي دةستطير دةكري . دةي بةن بو كةلانتةري . عةباس دةضيت بة زةمانةت
ئازادي دةكات . لة سةر شةقام عةلي لة تةركي موتورةكةي عةباسة و دةستي
راستي ئةو كة لة سةر شاني عةباسة و خويناوية .
عةباس : ئاخر ئةو كارةضية تةَ دةي كةي ؟ دةت هةوي كوَي بطري ؟ ضت وةضنط
دةكةوي ؟ هاوَيني كة رذانة سةر شةقامةكان و (ئاماذة بة بزوتنةوةي
دانشجويي تير 78 ) ، كةوتنة طياني يةكتر ض كرا ؟ مةرةندي و ناسر خان
دولارة 800 تمةنيةكانيان لة بازاردا بة 1000 تمةن ورد كردةوة .
عةلي : يانش ئةو شتانةي كة خةلك نايان هةويَن نابي باسي بكةن ؟
عةباس : ياني ئيوة ضوار منال دةزانن خةلك ضيان دةويَ ؟
عةلي : دةبيني كة تةنيا هةر ئةو ضوَار منالَة دةويرن قسة بكةن ؟
عةباس : خةلك بة شويَن روَذ رةشيةكانيانةوةن ، بة شوين ثارو نانيَك دا
، تيَ ئةطةي ؟عةلي : كةلاس تةنيا دةرس و قوتابخانة نية .
عةباس : ثي ويست ناكا شوعار بدةي ، دةبيَ بةلطةيةكت بة دةستةوة بيَ يان
نة ؟
عةلي : ئةو هةموو دوكتور و ئةندازيارة بي كار هةل رذاون ....
عةباس : عةلي ...! ضةنةم لة طةل لي مةدة بت هةوي ئةداي قارةمانان دةر
بيني و ذانة سةرمان بوَ ساز كةي ، مندةزانم تو ئيتر بي برةوة .
ى ى ى ى
حةميدة كضة طةورةي مال ، ديتة نيو سناريوَوة . تووبا كة " طولابي
ئادينة " دةورةكةي دةطيَري ، ماندوو و هيلاك لة سةر كار دةطةريتةوة .
باسيك لة " طولابي ئادينة " بكةين ، كة بة دةور طيراني باشي خوَي روذ
رةشي يةكاني تووباكان ض ساكارانة بة بينةران نيشان دا . ئةوةش بلةين كة
ذمارةيةك لة ئةكتةرة ئيرانيةكان لة جوملةي ئةكتةرة بة نيو بانطةكاني
جيهانن .
لة نيو كولان دا ، تةلا كضة ضكولةي حةميدة ، بةرةو تووبا هةلَ ديَت .
تةلَا : سلاو داية طةورة .
توبا : ئةي بة قورباني نةوةي خوَم بم لة طةل كي هاتووي ؟
تةلَا : باوكم لة دايكمي دا ، وتي برون وون بن لة بةرضاوم ، ئيمةش
هاتين بو ئيرة . ئةم جا دةضينة ناو حةساري مالةكة . حةميدةي لاو سةر بة
ذير لة ناو هةيوانةكة دا دانيشتووة ، لة زطي طةورةي را دةر دةكةوي كة
دووطيانة سةري هةلَ ديني ، دةبينن ذير ضاوي شين هةل طةراوة .
ئةنداماني بنةمالة يةك بة دواي يةك سةبارةت بة لي داني حةميدة راو
بوَضونةكاني خوَيان دةر دةبرن . هةتا وةكو بارودوخي حةميدةكان لة ئيران
باش تر بناسين .
باوك " توش بوية باراني بةهاري ، تاو ناتاوي . هةر باشيشة ئةم ثياوة
ناجسنة راي طرتووي .
مةحبوبة " خوشكة ضكولة " : ديسان شةرتان بووة ؟ عومري نةميني هةي .
ئةطةر جاريكي ديكة ثيَي بنيتة ئةو مالَة ، بي جي دةكات دةست لة سةر
دادةم هةَل دينيتةوة .
حةميدة : ماتوري وانيتةكةي طريثاضي كردووة ، شةو هاتةوة و كةوتوة طياني
من و ئةو منالَة .
تووبا : ذن و ميردن ، ئةمشةو شةريان دةبيَ بةياني بة قورباني يةك دةبن
و دةستلةملانن .
عةباس : ثيَي بنيتة ئةو مالة ، قاض و قولي وورد دةكةم .
تووبا : دةنط هةل مةيةنة عةيبة !
عةباس : هةر ئةو زةليل يةي توَ ئاواي بة سةر هيناوة .
تووبا : وة دةزاني من نازانم لةو مالَة ضي لة طةل دةكريَ ؟
عةباس : كة واية بوَ هةرجاريك كة دةتوَري ، هةلي دةطري و دةي بةيةوة ؟
تووبا : ضي لي بكةم ؟ ضنيكي دوو طيان ضوَن راطرم ، كي بذيوَي دابين
دةكات ؟ .
ئةو شتةي كة بةني ئيعتماد بة مةترسيةوة دةي هينيتة سةر شاشة ذياني ثر
لة مةينةتي ئينسانةكانة ، بةلَام لة بارودوخيكي ديكتاتوَري دا ،
دةكريَت بي ثيض و ثةنا قسة لةم نةهامةتيانة بكريَ ؟! تةنيا بة فيلة
بازي يةكي ديكة هاوارةكاني ديكةي دةكات و ثي مان دةلَي ، ئيستا ضاو لة
تةلةويزوني رةسمي ولَات كة لة لايةن وتة بيذةكةي كة بة سيمايةكي نيوة
ئاخوندي دةبين دريَ بكةن : " شةشةمين خولَي هةلبذاردنةكاني مةجليسي
شوَراي ئيسلامي بةريوةية و بةشداري بةر بلَاو و ثر طري طةلي هةميشة
بةشدار و قارةماني ئيران ، لاثةرةيةكي زيريني تر لة بير و زةيني ،
ميذووي سياسي ئةم سةردةمةي ئيران زياد دةكات بةليني ئيمة 29 ي ريبةندان
لة ثاي سةندوقةكاني دةنط دان " .
خيلي " روَذ رةشي و خوَراطري " رةخشاني بةني ئيعتيماد ، سةراسةر دةرد و
ئازارة بةرةوالةت ئةمة تةنيا مةجاليكة ، كة دةتواني لةويةوة قسة بكات .
هةرضي هةيةتي لة ريطاي جوَراو جوَرةوة لة طةل بينةرةكةي بةشي دةكات .
لةم دوَخةدا بوني ئيعتيمادةكان بة ض شيوةيةك هةل دةكةن و بة بينة
قاقايةكي طوشراوةوة ديسانيش دةنطي نارةزايةتي خوَيان هةلَ هةل دينن .
ئةم سكانسةم قةت لة بير ناضيتةوة كة تووبا ئةو ذنة ثةنجا سال تةمةنة
موي سةري ويشك دةكردةوة . ئةو دونيايةي كة بةرهةم هينةري فيلمةكة و
خةلكي ئيران تيَ دا ذيان بة سةر دةبةن ، ناتوانم تةسةور بكةم .
كوَمةلَيكي زوَر لة دةرد و تالَي و روَذ رةشي مروظ لة ذير دةسةلات
داريةتي كوَماري ئيسلامي دا دةتواني تا ض رادةيةك سوكايةتي ببيني .
ى ى ى
شةو تووبا ، لة حةمامةكةي ئةو سةري حةسارةكةوة لة حاليكدا كة خاولي
يةكي لة سةرةوة ثيضاوة ديَتة ذوَري . ميردةكةي لة نيو جيطادا ثالَ
كةوتووَة و لة طةل تووبا قسةدةكات . لةو كاتة دا تووبا لة شاشةي
تلةويزيون دا نابينريَ . ميردةكةي لة بةردةم تةسويرةكةية ، بةشي
سةرةوةي عةلادينةكة طريَكي زةردي هةية بة تار دةبينريَ . تووبا
شانةيةكي بة دةستةوةية ، ديتة بةر ديمةنةكة و لة تةسويريكي ليل دا
خةريكي شانة كردني ضةند تالة موية كة تا كو وشك بنةوة . لة تةسويرةكة
دا مويةك نابينريَ ، تةنيا لة ريَطاي حةرةكةتي شانة ليداني مويةكة ئةم
تةسةورة لة زةين دا ساز بكريَ . ئةم ديمةنة بوَ من دةرخةري ئةوثةري
سوكايةتي كردن بة هاو ولَاتيانم بو . كوي طريان طةروي طرتم و لة بي
دونطي دا لة ثرمةي طريانم دا .
ئيستا كة با بزانين لة ثرسيار و ولاميك دا كة لةطةل بني ئيعتيماد لة
كتيبي " شيكاري بةرهةميكي سينةمايي " ئةم سوكايةتيية ضوَن مانايةك
ثةيدا دةكات ، ليَ دةثرسن :
خانمي بني ئيعتماد ، ئيوة لةفيلمةكانتان دا بويريكي زؤر بؤ تيثةراندني
هيلة سورةكان لة خؤ نيشان دةدةن وهةمووجاريش ئةم بويَريانة
توندتروجؤراوجؤرتر دةبن . لةهةمان ديمةني يةكةم كةبةتووبا دةلين
لةضكةكةي بينيتةخواريَ، هةتا دواين ديمةن كةمةحبوبة سةما دةكات ويان
ئةوديمةنةي كةلةوي دا تووبا خةريكة مووي سةري لة سةر طري عةلادين وشك
دةكاتةوة .
بني ئيعتماد : نا لةراستي دا بةو مةبةستة فيلم ساز ناكةم كةتةمام بيَ
هيلة سورة دياري كراوةكان تيثةر كةم ، بةلكوو ئةوبابةتةي كةدةم هةويَت
بكةومة شويني سروشتي ية كة ئةطةر لةسةر ريطاي هيَنانة ئاراي كؤسث هةبيَ
. من تةنيا هةول دةدةم ئةم كؤسث وتةطةرانة لةسةر ريَ لابةم . تةنانةت
زؤرتر لةوةي كةبايةخ بة بويري لة هةلبذاردني ئةم بابةتة بدةم ،بايةخ
بةو زمانةي دةدةم كةدةتواني بيانهينيتة ئاراوة . لةراستي دا تا سنوري
مةرط هةل دةدةم كةئةو ريطاية بدؤزمةوة . هةروةك وتم ، ئةطةربايةخيك
هةبيت ،بايةخ بؤباس كردني بابةتةكةني ية ،بةلكو بؤضؤنايةتي هينانة
ئاراي ئةم بابةتةية . من هةول دةدةم ريطايةك بدؤزمةوة ، بؤئةوةي كة
بتوانم لةذير سانسؤر خؤدةربازكةم .
********
فيلمةكة ،تةواوةتي سنورةكاني سانسؤر و خؤسانسؤري رةعايةت دةكات .
لةكاتي مؤنتاذ دا فيلمة كة ضةند جاريك ضةندين بةشي سةنط وسوك دةكري
لةبةر ئةوةي كة نة لةضاوي بينةر ون بيَ ونة فيلميكي بي ئامانج و بي
تايبةتمةند بضيَتةسةر شاشة .
بةلَام لةهمان حال دا بةرهةم هينةري فيلمةكة ضوارمانط لةطةل بةر ثرساني
سينةمايي وةزارةتي ئيرشاد مشت ومري بووة ، تا لةئاكام دا بةريَك
كةوتنيك كة ئيمة ليَ ي ئاطادار نين ، جةوازي سازكردني ثي دةدريَت .
دةرهينةر كةئةركي مالَي فيلمةكةشي لةسةر شانة دةست بةجيَ وةخؤ دةكةوي و
سونةتةكان تيك دةشكيني . لةسينةماي ئةمرؤي ئيران وا باوة فيلمي نوي
بةثيَي سونةت لةسةرةتاي مانطي ريبةندان و لة "جةذن وارةي فةجر " دا
بلاودةكريتةوة .ئةطةري وةر طرتني خةلات لةم فيستيظالة دا ، بواريكي
طونجاوة بؤناساندني فيلم . بةتايبةت بؤئةوة كة وةرزيكي ثر داهاتي
سينةما ،واتة ثشوي نةورؤز دةست بةجيَ دةطاتي .بةلام بني ئيعتماد بةهؤي
قةرزداربووني بةبانك ، ضاوةرواني ثشوي نةورؤز ناكات وفيلمةكةي دةباتة
سةر شاشةي سينةماكان . بةلام ديكتاتؤري بةردةوام هةموو شتيكي لةذيرضاوة
ديَري داية . ئةم جارةيان بةض شيوةيةك :
لةسالةكاني رابردوودا كانالةكاني تلةويزيؤني دةولتي ئيران ، تةبليغي بؤ
فيلمةسينةماييةكان دةكرد . هةلبةت رةنطة ثيؤيستي بة روون كردنةوة
نةبيَت ، كةخاوةناني فيلم لةبري تةبليغةكةثولَيان دةدا . بةلام
تلةويزيؤن وةك ناوةنديكي بةهيَز لةدةست ديكتاتؤريك دا ئةم مافة بة خؤي
دةدات كةئةطةر فيلميكي بةدلَ نةبووتةبليغي بؤ نةكات . "زيرثوست شهر" يش
تواناي خؤراطري لة ئاست ئةم زل هيَزةنةبوو . هةلبةت خاوةناني فيلمةكةش
بي دةنط دانةنيشتن . راطةياندني فيلمة كةيان لةسةر دةرك و ديواري
شارداو نوسيان كةتلةويزيؤني دةولةتي ناي هةويَت راطةياندنةكةيان بلاو
كاتةوة .وةئةمةش ديمةنيكي ترلة خؤراطري لةناوكؤمةلطاية . خةلكانيكي زؤر
بؤديتني فيلمةكة ضون ، جارجارفرميسكيان بؤكةسايةتيةكاني ناو فيلمةكة
هةل دةرشت وجارجاريش ضةثلةيان بؤلي دةدان . فيلمةكة لةمةترسي زةرةري
ئابوري دةرباز بوو و هةمواني ثي شادكرد . بةلام ئةوديمةنةي كةخةلك
زؤرتر ضةثلةيان بؤلي دا ئةوديمةنةدوو ضركةية بووكة مةحبوبةلةئاهةنطي
زةماوةندي دراوسيَ كةيان دا سةمادةكات . ئةي هاوار لةوبةلاية ! ض
حةيوان طةليك ، ض ديكتايؤر طةليك بةسةر ئةم كؤمةلطاية دا دةسةلاتدارن .
خةلك بةديتني ديمةني سةماكردني كةسيك كةزياتر لة دووضركةناخايةني ،
طريَي رقي سوكايةتي يةك كةثيان دةكري دةترازي و بؤكةسيك كةئابةم
ضةشنةبويَري لة خؤنيشان داوة ،بؤقارةمانيةتية كةي ضةثلة لي دةدةن . بني
ئيعتمادلةم فيلمةدا ،جةسارةت ومتمانة بةخؤييَةكي زؤري لةخؤي نيشان داوة
. هةروةها بايةخيكي زؤري داوةبة بارودؤخي كضاني لاو لةئيران .
********
لةدراوسييةتي مالي تووبا دا ، دايكيك ودووكضي لاو ذيان بةسةر دةبةن .
مةحبوبة لةطةل مةعسومة ،كضةدراوسي كةيان ، هاوثؤل و هاوريةكي طياني
بةطيانين . مةحبوبة نيرديوانيكي بةديوارةوةناوة و لةسةر ديوارةكة لةطةل
مةعسومة خةريكي سةي كردنن .مةعسومة لةبراطةورةكةي _ كةوا وي دةضيت
موؤعتاد بيَت _ دةترسي َ ؛ضونكة بةردةوام ليَ دةدات . بةثيضةوانة ،
مةحبوبة لةخؤشةويستي وسؤزي دوو براكةي بهرةمةندة . كاتيك ديمةني
ئةوقؤتايخانةية نيشان دةدات كةمةحبوبة دةرسي لي دةخويني جاريكي تربةهؤي
ئةم هةموو تاريكي ورؤذرةشي ية خورثة لةدلمةوة ديَت . كاميَرا لةبةرزايي
وبةديمةنيكي كراوةتروة، حةوشي قؤتابخانةكة نيشان دةدا. حةوشةكةرةشايي
يةكي تةواو دايطرتووة . نيشان داني رةشايي ثيَويستي بة عونسؤريكي
نةمادين ني ية . تةواوةتي كضاني ،قؤتابخانة كة بةثيي حوكمي ديَكتاتؤري
سةراثارةشيان ثؤشيوة . سةرةراي ئةوة كضةكان شان نادةنة بةر ئةو رةش
ثؤشي يةي كة ديكتاتؤري دةسةلاتدارمةيلي لي يةتي . كضةكان لةحةوش بالة
كايةدةكةن سةرةراي ئةوةي كة مانتؤو مةقنةعة يان لةسةرةو شالواريكي
دريذيشيان لةذير مانتؤ كةلةبةرداية ، خةريكي هةلَات هةلَات وغارغاريَنن
. ئةم كضانةتوشي ض ضةرمةسةريةكةن . كضاني قؤتابي ضيان بةسةر ديَت !
مةحبوبة خةريكي ياري بالة ية ، كضةكان يةك دةنط و بةريك وثيَكي ئةو
رةستةية دةلينةوة ، " مةحبوبة هةلكةوتوي نيومانة خوا ئاطاداري بيَ " !
ئةمةية هةموشادي و خؤشي يةكي ناوحةوشي قؤتابخانةية .!
بني ئيعتماد ، خيَرا ديمةنةكةي ترئامادة دةكات هةتا بةزووترين كات ئةو
بةلايانةي كةبةسةر كضاني لاو دا دةسةثيَنري نيشان بدات . لةحةوشي هةر
ئةوقؤتابخانةية ،مةعسومة ، هاوري و هاوسي يةكةي بةغةمباري
راوةستاوة.مةحبوبة دضي بؤلاي . لةو قسانةي كةثيكةوة دةيكةن ، تي دةطةين
كةبريار وايةئةمرؤ دواي تةعتيل بوني قؤتابخانة هةردووكيان بضن
بؤكؤنسيرتيك . لةكؤتايي قسةكانيان دا ، مةحبوبة ئاماذة بةثشتة سةري
مةعسومة وثرضة دريذةكاني دةكات . لةقسةي نيوان ئةم دوانة دووشت روون
دةبيتةوة . يةكةم ئةوةكة ، ذمارةيةك لةكضةكان كة طرفتيكيان لةطةل دايك
وباوكيان ني ية ،دةتوانن بؤسةرطةرمي سالم ،وةك كؤنسيرت بضن . ئةوةي
تريشيان ئةوةيةكة ، مةعسومة ثرضيَكي دريَذو جواني هةية كة لةذير
مةقنةعة داحةشار دراوة . ئيوارةو لةدواي تةواو بوني كؤنسيرت ، مةعسومة
ومةحبوبة بةهةلاتن بةرةو مالَي دةطةرينةوة . بؤمةحبوبة هيض شتيك رونادا
،بةلام دةنطي طريان وهاواري مةعسومة لةو بةري ديوارةكة بةرز دةبيتةوة .
مةحبوبة وتووبا لةحةوشي مالَي دانيشتوون و دلَيان بؤمةعسومة دةسوتي و
فرميَسك دةزيَتة ضاوةكانيان . بةلام هيض كاريكيان لةدةست ناية ، بة
ثيَي داب ونةريتي جي كةوتوو وا وي دةضي ،براكةي مةعسومة بؤي هةية تا
ئةو جيطايةي كةدةتواني وثي خؤشة ليَ بدات .
شةودرنطان ،مةعسومة ديَتة سةر ديوارةكةيان وبانطي مةحبوبة دةكات . دم
وضاوي رؤةش و شين هةلطةراوة.
مةعسومة دةلَي ، برا كةي بةتوندي ليَ داوة، بةلام ئةمة دواجارة !
بةياني رؤذي دواتر بة هات وهاواركردني دايكي مةعسومة تي دةطةين كةدؤي
شةومةعسومة لةمالَي هةلاتووة . ضةند رؤذ دواتر ، مةعسومة _ كةبيَ شك
لةهةلبذاردني نيوةكةشي ئامانجيك هةبووة _ ولاميك لة مةحبوبة دةطيريتةوة
تا كو بيَتة ثاركي ميلَةت ( شاهةنشاهي ثيشو ) كةضاويان ثيك بكةويَ .
ئةم ديمةنةش لة ضةشني كةم وينةتريني ئةم ديمةنانةية ، كة بؤ خةلكاني
وةكوو من نامؤية .
مةحبوبة لةثارك ضاوةرواني مةعسومةدةكات تا بي بيني . سيَ كض بةهيَواشي
لةثشت بةرزاييةكةوة بةرةو كاميَرا ديَن . نازانم كةمةعسومة لةنيو ئةو
سيَ كضة داية يان نا . تا ئيستا مةعسومةمان سةرتا ثا رةش ثؤش ديبوو .
يةكيك لةئةوان بةرةو لاي مةحبةبة ديَت ويةكتر لة ئاميَز دةطرن .
مةعسومةوةكوو ئةم دوو كةنيشكةي تر جل وبةرطيكي بة مارك ومؤري تايبةت
وناسراو _ لةضةشني كورانةي _ لةبةر داية . سور وسثياويكي خةستي كردووة
، رةنطيكي خةنةيي لةسةري داوةو عةينةكيكي دووديشي لي داوة . لةراستي دا
بة هؤي دووريةكي دريذ ماوة لةئيران نةمتواني مةعسومةبةم تايبةتمةندي
يانةوةبناسمةوة . تا ئةوةي كة قسةكاني بني ئيعتمادم لة طؤظاري "فيلم"
دا خويندةوة ؛"ماناي لةش فرؤشي لةطةل ئةوشتةي كة لةرابردوو دا هةبو
جياوازة . ئستا كضاني لةمال هةلاتو، كةرؤذ بةرؤذ ريذةيان دةضيتة سةري ،
سنوري نيوان لةش فرؤشي و ثةناخوازي و بوني سةرثةنايةكيان هةلطرتووة .
واتةكضانيكن كةتةنيا بؤبةدةست هيناني سةرثةنايَةك دةكةونة شوين هةر
كةسيك ئةطةر مةعسومةم هاوري لةطةل دوو ثياوي كةتة نيشان دةدا ، تةنيا
مانايةكي هةبوو ، ئةويش ئةوةي كة ، كةوتؤتة داوي ئةوان و بؤ وينة بؤتة
لةش فرؤش . لةحاليك دا كة شةثؤلي كوراني لة كض ضوو و كضاني لة كور ضوو
لةكؤمةلطاي شاري دا بؤتة باو لةطةل تي طةيشتن بؤضونينةسلي ئيمة لة لةش
فرؤشي جياوازي هةية" .بني ئيعتماد ض دادو هاواريكي لةناخ دايةو دةرد
وناسؤري هةموان لةناخ دا را دةطري و بي ئاماني دةخاتة ناخي بينةرةوة .
لةبيست سالي رابردوو دا خةلك ض شتيكيان بة سةر هاتووة ، كةزنجيرةي
هاوارةكاني بني ئيعتماد بيَ كؤتايي ية . مةعسومةم بيني كةضلؤن سوكايةتي
ثي كرا ودواتريش كةوتة داوي لةش فرؤشي . بةلام بني ئيعتماد ،ديسانةكة
ضزيكي ديكة دةوةشينيتة نيو زامي قوول وضلَك كردووي كؤمةلطا . لةحاليك
دا كة مةعسومة بة تةواوي لة بنةمالةكةي دور خراوةتةوة و لةو بنة مالةية
دا نةماوة ، بني ئيعتماد ئيمة بؤ زةماوةندي خوشكةطةورةكةي دةبات . واوي
دةضيَت كة رؤذ رةشي يةكان زؤر بن و خؤراطري بني ئيعتمادةكان طةليك
دذوار . ******"زير ثوست شهر" سةرةراي طةليك تالي ، شيرين بوو ؛
ضونكةتوانيم دوايي طةليك سال ، سيمايةكي راستةقينة لةبةشيك لة ئيراني
ئةمرؤكة ببينم
ثاريس دسامبري 2000
|